Alqor — Bölmə 8: Modullar və Paketlər#

8.1 Modul anlayışı#

Hər .alq faylı bir moduldur. Modul adı fayl adından gəlir:

riyazi-alətlər.alq   →   modul adı: riyazi_alətlər
şəbəkə/http.alq      →   modul adı: şəbəkə.http

8.2 İxrac — ixrac et#

Standart olaraq hər şey gizlidir. Yalnız ixrac et ilə işarələnən üzvlər kənardan görünür.

Alqor
// riyazi.alq

ixrac et sabit Pİ = 3.14159265358979

ixrac et funksiya kvadrat(x: onluq) -> onluq
    qaytar x * x
son

ixrac et sinif Vektor
    ...
son

funksiya daxiliKöməkçi()          // ixrac olunmur — gizli
    ...
son

// Toplu ixrac
ixrac et {kvadrat, kub, kök}

// Standart ixrac (modulun əsas elementi)
ixrac et standart funksiya hesabla() ... son

// Yenidən ixrac
ixrac et {topla, çıx} riyazi.əsasdan
ixrac et * riyazi.həndəsədən

8.3 İdxal — gətir#

Bütöv modul#

Alqor
gətir riyaziyyat

yaz(riyaziyyat.Pİ)
yaz(riyaziyyat.kök(16))

Ləqəblə#

Alqor
gətir riyaziyyat kimi r

yaz(r.Pİ)

Seçmə idxal#

Alqor
gətir riyaziyyat.{Pİ, kök, qüvvət}

yaz(Pİ)
yaz(kök(16))

Ləqəbli seçmə idxal#

Alqor
gətir riyaziyyat.{kök kimi kvadratKök, Pİ kimi PI}

Hamısını idxal (tövsiyə olunmur)#

Alqor
gətir riyaziyyat.*

Niyə riyaziyyatdan deyil? Azərbaycan dilinin təbii forması riyaziyyatdan gətir {kök} olardı. Amma -dan şəkilçisi sözə yapışır və lekser üçün riyaziyyatdan bir identifikator tokenidir — şəkilçini ayırmaq mümkün deyil. Ayırmağa çalışsaq, meydan, qazan, vətən kimi adlı modullar sınar.

Ona görə seçmə idxal nöqtə-mötərizə sintaksisi ilə yazılır: gətir riyaziyyat.{kök}. Qısa, qeyri-ikimənalı, şəkilçisiz. Bu, dilin aqqlütinativ təbiətinin kompilyator dizaynına birbaşa təsir etdiyi yerlərdən biridir.

Standart idxal#

Alqor
gətir riyazi.standart kimi hesabla   // `ixrac et standart` elementi

Yerli fayldan#

Alqor
gətir "./köməkçilər.alq" kimi k
gətir "../ortaq/model.alq" kimi model
gətir "./alt_qovluq/" kimi alt    // qovluğun `indeks.alq` faylı

Paketdən#

Alqor
gətir veb                         // standart kitabxana
gətir @şirkət/analitika           // ad fəzalı paket
gətir tarix_alətləri              // alqorhub paketi

Şərti idxal#

Alqor
@əgərHədəf("veb")
gətir brauzer

@əgərHədəf("desktop")
gətir pəncərə

Dinamik idxal (asinxron)#

Alqor
asinxron funksiya yüklə()
    dəyişən modul = gözlə gətirDinamik("./ağır-modul.alq")
    modul.işlət()
son

8.4 Modul daxilində modul bloku#

Bir faylda bir neçə ad fəzası:

Alqor
// həndəsə.alq

ixrac et modul ikiÖlçülü
    ixrac et sinif Nöqtə
        xassə x: onluq
        xassə y: onluq
    son
son

ixrac et modul üçÖlçülü
    ixrac et sinif Nöqtə
        xassə x: onluq
        xassə y: onluq
        xassə z: onluq
    son
son
Alqor
gətir həndəsə

dəyişən a = yeni həndəsə.ikiÖlçülü.Nöqtə()
dəyişən b = yeni həndəsə.üçÖlçülü.Nöqtə()

8.5 Modulun ilkinləşdirilməsi#

Alqor
// verilənlər.alq

dəyişən _bağlantı: Bağlantı?

// Modul ilk dəfə idxal olunanda bir dəfə işləyir
başlanğıc
    _bağlantı = Bağlantı.aç(sistem.mühit("DB_URL"))
    jurnal.info("Verilənlər bazası bağlandı")
son

// Proqram bitəndə işləyir
bitiş
    _bağlantı?.bağla()
son

8.6 Dövri asılılıqlar#

Alqor dövri idxalı aşkarlayır və xəta verir (ALQ-M005):

✖ ALQ-M005  Dövri modul asılılığı
   a.alq → b.alq → c.alq → a.alq

   = kömək: ortaq hissəni ayrıca modula çıxarın

Həlli: interfeysi ayrıca modula çıxarmaq, və ya gətirDinamik() istifadə etmək.

8.7 Paket quruluşu#

mənim-layihəm/
├── layihe.alq              # paket manifesti
├── alqor.kilid               # dəqiq versiya kilidi (avtomatik)
├── mənbə/
│   ├── əsas.alq            # giriş nöqtəsi
│   ├── model/
│   │   ├── indeks.alq      # `gətir ./model` bunu yükləyir
│   │   ├── istifadəçi.alq
│   │   └── sifariş.alq
│   └── xidmət/
│       └── auth.alq
├── sınaq/
│   ├── istifadəçi_sınaq.alq
│   └── auth_sınaq.alq
├── statik/                   # veb üçün statik fayllar
│   ├── üslub.css
│   └── şəkil/
├── sənəd/
├── paketlər/                 # asılılıqlar (alqorpm yükləyir)
└── qurma/                    # kompilyasiya nəticələri
    ├── linux-x64/
    ├── veb/
    └── paket/

8.8 layihe.alq — manifest faylı#

Format TOML-a bənzəyir, amma iki fərqi var: açarlar Azərbaycan hərfli ola bilər (açarSözlər, sərt_boş — TOML 1.0-da qadağandır) və məntiqi dəyərlər doğru/yanlış yazılır (true/false da qəbul olunur). Dəstəklənən: [bölmə], [bölmə.alt], mətn ("…", '…'), tam və onluq ədəd, massiv (çoxsətirli də), sətirdaxili cədvəl { … }, dırnaqlı açar, # şərhi. Xəta mesajı sətir nömrəsini göstərir.

toml
[paket]
ad = "mənim-layihəm"
versiya = "1.0.0"
təsvir = "Nümunə Alqor layihəsi"
müəllif = ["Vüqar Qənbərov <vuqar@nümunə.az>"]
lisenziya = "MIT"
depo = "https://github.com/istifadəçi/mənim-layihəm"
sənəd = "https://vuqar.pro/hub/paket/mənim-layihəm"
açarSözlər = ["veb", "api"]
alqor_versiya = ">=1.0.0"

[qurma]
giriş = "mənbə/əsas.alq"
hədəf = ["linux-x64", "veb"]      # linux-x64 | linux-arm64 | veb | wasm | windows-x64 | macos-arm64
çıxış = "qurma/"
optimallaşdırma = 2                # 0=yox 1=sürətli 2=balanslı 3=maksimum
simvollar = yanlış                 # debaq simvolları
statik = doğru                     # statik bağlama (asılılıqsız binar)
sıxılma = doğru

[tip]
rejim = "normal"                   # sərbəst | normal | sərt
sərt_boş = doğru                   # ixtiyari tiplər məcburi yoxlanır

[icra]
stek_dərinliyi = 8192
zibil_yığıcı = "nəsilli"           # istinad | nəsilli | yoxdur
yaddaş_limiti = "512MB"

[asılılıqlar]
veb = "2.1"
verilənlər = "^3.0"                # 3.x.x
json = "~1.4.2"                    # 1.4.x
"@şirkət/analitika" = "1.0"
yerli_paket = { yol = "../yerli" }
qit_paket = { qit = "https://github.com/a/b", teq = "v1.0" }

[inkişaf_asılılıqları]
sınaq_köməkçi = "1.0"

[sınaq]
qovluq = "sınaq/"
örtük_minimum = 80

[veb]
port = 8080
host = "0.0.0.0"
statik_qovluq = "statik/"
canlı_yeniləmə = doğru

[desktop]
pəncərə_başlıq = "Mənim Proqramım"
en = 1024
hündürlük = 768
ikon = "statik/ikon.png"
dəyişdirilə_bilən = doğru

[paketləmə]
deb = { ad = "menim-layihem", asılılıqlar = ["libwebkit2gtk-4.1-0"] }
appimage = { kateqoriya = "Utility" }
flatpak = { id = "az.numune.MenimLayihem" }
docker = { baza = "debian:bookworm-slim" }

[skriptlər]
başlat = "alqor işlət mənbə/əsas.alq"
qur = "alqor qur --buraxılış"
sınaq = "alqortest"
format = "alqorfmt ."

8.9 alqorpm — paket meneceri ✅#

terminal
alqorpm başlat                      # yeni layihə yarat
alqorpm əlavə veb                   # paket əlavə et
alqorpm əlavə veb@2.1               # konkret versiya
alqorpm əlavə --inkişaf sınaq_köməkçi
alqorpm sil veb                     # paket sil
alqorpm yüklə                       # layihe.alq-dakı hamısını yüklə
alqorpm yenilə                      # asılılıqları yenilə
alqorpm yenilə veb                  # bir paketi yenilə
alqorpm siyahı                      # quraşdırılmışları göstər
alqorpm ağac                        # asılılıq ağacı
alqorpm axtar json                  # alqorhub-da axtar
alqorpm məlumat veb                 # paket haqqında
alqorpm təmizlə                     # keşi təmizlə
alqorpm yoxla                       # təhlükəsizlik auditi
alqorpm yayımla                     # alqorhub-a göndər
alqorpm giriş                       # alqorhub hesabına giriş

Əlavə əmrlər: alqorpm paketlə (arxivi yayımlamadan yoxlamaq), alqorpm qeydiyyat / çıxış, alqorpm geri-çək ad@1.0.1 (versiya silinmir, yeni layihələr onu seçmir), alqorpm versiya patch|minor|major, alqorpm işlət <skript> ([skriptlər] bölməsi). alqor pm … də eynidir.

Yol və qit asılılıqları:

terminal
alqorpm əlavə yerli --yol ../yerli
alqorpm əlavə util --qit https://github.com/a/b --teq v1.0

Kilid faylı (alqor.kilid) hər paketin dəqiq versiyasını, mənbəyini və arxivin SHA256 həzmini saxlayır; alqorpm yüklə başqa kompüterdə də eyni versiyaları quraşdırır, həzm uyğun gəlməsə ALQ-M010 verir. Ziddiyyətli tələblər (b → a ^1, c → a ^2) kimin nəyi tələb etdiyini göstərən ALQ-M007 ilə bitir.

Depo ünvanı: --depo URL › ALQORHUB › layihe.alq [alqorpm] depo › ~/.alq/ayarlar.json › https://vuqar.pro/hub.

alqorhub — paket deposu ✅#

terminal
alqor hub --qovluq hub-məlumat --port 8790 --admin aysel

Rəsmi depo https://vuqar.pro/hub alt ünvanında işləyir. Bunun üçün --önək /hub: səhifə linkləri və API-nin qaytardığı arxiv ünvanları önəklə qurulur; reverse proxy önəki silsə də, saxlasa da işləyir. X-Forwarded-Proto / X-Forwarded-Host başlıqları nəzərə alınır:

terminal
alqor hub --qovluq /srv/alqorhub --host 127.0.0.1 --port 8790 --önək /hub
nginx
location /hub/ {
    proxy_pass http://127.0.0.1:8790/hub/;
    proxy_set_header Host $host;
    proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    client_max_body_size 12m;
}

Xarici asılılıqsız server (SQLite + fayllar): veb səhifələr (axtarış, README, versiyalar), JSON API (/api/paketlər, /api/paket/<ad>, /api/paket/<ad>/<versiya>/fayl, PUT ilə yayım, geri-çək, sahib, qeydiyyat, giriş, xəbərdarlıqlar). Qaydalar: versiya dəyişməzdir (təkrar yayım 409), ilk yayımlayan sahibdir, arxivdəki manifest URL ilə üst-üstə düşməlidir, ../keçid/cihaz faylı rədd edilir, parollar scrypt ilə saxlanır.

Versiya sintaksisi#

YazılışMənası
=1.2.3dəqiq bu versiya
1.2.3, 1.2^ kimi (uyğun yeniləmələr)
^1.2.3>=1.2.3 <2.0.0 (uyğun yeniləmələr)
~1.2.3>=1.2.3 <1.3.0 (yalnız yamaqlar)
>=1.2bu və daha yuxarı
1.2.*1.2.x
*istənilən
1.0 || 2.0ya biri, ya digəri

8.10 Ad həlli sırası#

gətir X ifadəsi belə axtarır:

  1. Standart kitabxana modulları (nüvə, mətn, riyaziyyat, ...)
  2. Layihənin mənbə/ qovluğu
  3. paketlər/ qovluğu (yerli asılılıqlar)
  4. Qlobal keş: ~/.alq/paketlər/
  5. Sistem: /usr/lib/alqor/paketlər/

Tapılmasa: ALQ-M001.

8.11 Ad münaqişələri#

Alqor
gətir riyaziyyat.{kök}
gətir həndəsə.{kök}              // ✖ ALQ-M006 ad münaqişəsi

// Həlli:
gətir riyaziyyat.{kök kimi riyaziKök}
gətir həndəsə.{kök kimi həndəsiKök}

// Və ya:
gətir riyaziyyat
gətir həndəsə
yaz(riyaziyyat.kök(16))
yaz(həndəsə.kök(düyün))

8.12 Görünüş#

ModifikatorGörünür
(yoxdur)yalnız həmin fayl
ixrac etidxal edən hər kəs
ixrac et modulyalnız eyni paket daxilində
Alqor
ixrac et modul funksiya daxiliAPI()     // paket daxilində açıq, kənarda gizli
    ...
son

8.13 Modul xəta kodları#

KodMesaj
ALQ-M001Modul tapılmadı
ALQ-M002Modulda belə ixrac yoxdur
ALQ-M003İxrac olunmayan üzvə müraciət
ALQ-M004Yanlış modul yolu
ALQ-M005Dövri modul asılılığı
ALQ-M006İdxalda ad münaqişəsi
ALQ-M007Versiya uyğunsuzluğu
ALQ-M008layihe.alq tapılmadı
ALQ-M009layihe.alq formatı pozulub
ALQ-M010Paket imzası doğrulanmadı
ALQ-M011⚠ İstifadə olunmayan idxal
ALQ-M012⚠ gətir * tövsiyə olunmur
← ƏvvəlkiBölmə 7: Xəta İdarəetməsiNövbəti →Bölmə 9: Asinxron və Paralel Proqramlaşdırma